کد خبر: ۵۶۳۸۳
تعداد نظرات: ۷ نظر
اختصاصی حکیم مهر:
ویروس کرونا بر اهمیت همکاری بین دامپزشکان و پزشکان بر روی بیماری‌های انسان و حیوانات تاکید می‌نماید. بیماری‌های سارس، مرس، تب کریمه کنگو و کرونا از حیوان به انسان منتقل شده‌اند ...
 
 

راهنمای مراقبت و کنترل انتقال و انتشار کروناویروس جدید 2019  از طریق حیوانات خانگی (سگ و گربه(

ویژه صاحبان حیوانات خانگی و دامپزشکان و پیرادامپزشکان

تهیه و تنظیم:

دکتر سید شهرام میرزمانی

DVM – MPH - Ph.D. Candidate in Microbiolog

معاون بهداشت، اداره بهداشت، امداد و درمان نیروی دریایی راهبردی

رئیس کارگروه بهداشت و طب پیشگیری، اداره بهداشت، امداد درمان ستاد کل ن.م.

عضو کمیته کشوری پدافند غیر عامل و دامپزشکی نظامی سازمان نظام دامپزشکی

نسخه اول

دهم فرورین 1399

خلاصه:

 

کشور به احتمال زیاد، درگیر یک جنگ زیستی (Biowarfare) وسیعی است که روزانه تعداد زیادی افراد جامعه به بیماری کووید-19 مبتلا می شوند، تعدادی به مراکز درمانی مراجعه و بستری می شوند و تعدادی به مراقبت های ویژه نیاز دارند ودر نهایت تعدادی از هموطنان در صحنه این تهدید زیستی نابرابر کشته می‌شوند.

 

اثبات این‌که این ویروس یک سلاح های زیستی (bioweapons) است هم بسیار زمانبر است و هم دیگر اهمیتی ندارد؛ آنچه در این زمان اهمیت دارد این است که[1] این ویروس جدید [2] بسیار تهاجمی و کشنده،[4] نوپدید و ناشناخته است ،[5] و در طول طیف وسیعی از جنگ های اقتصادی، روانی و زیست محیطی میان چین و ایالات متحده امریکا در کشور ما گسترش یافته و [5]تقریبا تمام کشور را آلوده ساخته است و [6] امروز در عالم گیر شده است. گرچه کمی دیر است، یعنی بخشی از اقدامات دفاع زیستی قبل از تهدید از دست رفته است، مهمترین موضوع این است که امروز باید بایک رویکرد دفاع همه جانبه و یکپارچه زیستی (Total Biodefense) برای دوره زمانی حین و پس از تهدید اقدامات اساسی توسط تمامی ارکان نظام پیش بینی و به مورد اجرا گذاشته شود.

 

عالم گیری ویروس کرونا اهمیت همکاری بین دامپزشکان و پزشکان بر روی بیماری های قابل انتقال بین انسان و حیوانات را بیش از گذشته نمایان ساخته است. از این رو، سازمانی ها و نهادهای ملی فنی و اجرایی و آموزشی و پژوهشی دامپزشکی، و دامپزشکان و پیرادامپزشکان به عنوان "سربازان گمنام و خط مقدم دامپزشکی در خدمت بهداشت عمومی"با تدوین و تنظیم برنامه ها و اقدامات اصولی و کاربردی بالینی، تشخیصی و مراقبت و پایش مستمر امور مرتبط با بهداشت و سلامت انسان و حیوانات اهلی، خانگی و همراه و حیات وحشو محیط زیست و پیاده سازی اصول بهداشت، ایمنی، امنیت و دفاع غذایی با منشاء دامیبا رویکرد سلامت واحد (ارتباط و تداخل انسان، حیوان و محیط زیست) در سراسر کشور اطمینان و تضمین لازم را برای عموم مردم، صاحبان حیوانات و اعضای خانواده آنان و همکاران دامپزشک درگیر فراهم نمایند.

 

از زمان آغاز طغیان بیماری در ووهان، چین در اواخر دسامبر 2019، تاکنون بسیاری از کارشناسان و گروه های بهداشتی، پزشکی و دامپزشکی رسمی و سازمانی و غیر رسمی راهنماها، دستورالعمل ها و آئین نامه های فنی، اجرایی و آموزشی در ارتباط با موضوعات مختلف و مرتبط با همه گیری ویروس کووید-19 تدوین و منتشر ساخته اند که در نوع خود و در همه گیری های مشابه گذشته بی سابقه می باشد.

نسخه اول، راهنمای مراقبت و کنترل انتقال و انتشار کروناویروس جدید 2019 از طریق حیوانات خانگی (سگ و گربه)، ویژه صاحبان حیوانات خانگی و دامپزشکان و پیرادامپزشکان با مروری بر منابع و اخبار در دسترس بطور مختصر تنظیم شده است. امید است نیازهای اولیه این حوزه را برطرف نماید. در نهایت سعی خواهد شد در دوره زمانی ماهانه به روزرسانی و در بستر فضا و شبکه های مجازی بازنشر گردد.

 

مقدمه:

 

طغیان پنومونی در مردم چین نگرانی جهانی را درباره کروناویروس جدید (با نام SARS-Cov-2) به عنوان یک خطر جهانی بهداشت عمومی جلب کرده است. کروناویروس جدید پس از اطلاع از موارد پنومونی با علت ناشناخته در دسامبر سال 2019 شناسایی شد، که در ابتدا در شهر ووهان، پایتخت استان هوبئی، چین تشخیص داده شد. هزاران مورد در چین قبلاً شناسایی شدو سپس این بیماری توسط مسافران به بسیاری از کشورهای دیگر صادر شده است. در ابتدا، هیچشواهد مشخصی برای انتقال فرد به فرد وجود نداشت. در چند هفته گذشته، با این حال، گسترش فرد به فرد از SARS-Cov-2 از طریق قطرات تنفسی تایید شده است.

 

در حالی که روزانه تعداد بیشتری از این بیماری در سراسر جهان گزارش می شود، هنوز منبع دقیق شیوع آن مشخص نبود. در حال حاضر، هیچشواهدی مبنی بر وجود یک میزبان حیوانی خاص به عنوان مخزن ویروس وجود ندارد، و تحقیقات بیشتر در حال انجام است.

 

در اوایل مارس 2020، سازمان بهداشت جهانی اعلام كرد كه كروناویروس جدید یاکووید- 19(Covid-19) یک بیماریعالم گیر است. در وحشت ناشی از انتشار ویروس، مردم نه تنها نگران سلامتی خودشان هستند، بلکه نگران سلامت سگها، گربه ها و سایر حیوانات خانگی خود را نیزمی باشند. سگ هایی که ماسک صورت دارند در رسانه های اجتماعی در عکس ها ظاهر شده اند و باعث شده صاحبان حیوانات اهلی در همه جا از خود بپرسند: آیا سگ ها و گربه ها می توانند کروناویروس بگیرند؟

 

سازمان بهداشت جهانی (WHO)، مرکر پیشگیری و کنترل بیماری (CDC) و سازمان جهانی بهداشت دام (OIE) اعلام کرده که هیچ شواهدی بر آلوده شدن حیوانات خانگی و همراه یا خدماتی به کروناویروس وجود ندارد. همچنین پس ازتشخیص دو مورد سگ در هنگ کنگ و یک مورد گربه در بلژیک آلوده به کووید- 19 (Covid-19) در حال حاضر شواهدی مبنی بر اینکه حیوانات خانگی و همراه از جمله سگ و گربه می توانند منبع عفونت کروناویروس جدید باشند یا اینکه آنها ممکن است به آن مبتلا شوند، وجود ندارد.

 

مسئولین و کارشناس بهداشت حیوانات سازمان های مختلف از مردم خواستند که وحشت نكنند، زیرا هیچ شواهدی وجود ندارد كه مردم بتوانند به وسیله حیوانات خانگی خود آلوده شوند. در همه گیری 2003 سارس در چین نیز گربه ها و سگ ها بیمارنشدندیا ویروس را به انسان منتقل نکردند.

 

در حالی که به نظر می رسد SARS-Cov-2 از یک منبع حیوانی سرچشمه گرفته است، اما اکنون ازفرد به فرد در حال انتشار است. تصور می شود كه انتشارفرد به فرد عمدتاً از طریق قطرات تنفسی تولید شده توسط فرد آلوده هنگام سرفه یا عطسه اتفاق می افتد. در حال حاضر، مشخص نیست که چگونه این ویروس به راحتی و یا پایدار بین افراد انتشار مییابد.

 

حقایق و واقعیت ها:

 

تا به امروز، حقایق و واقعیت های اساسی در مورد ویروس کووید-19 عبارتند از:

 

1. عامل بیماری کووید -19، ویروس بتاکروناویروس با نام علمی SARS-Cov-2 (سابقاً 2019-nCoV) است.

 

2. گسترش فعلی ویروس کووید-19 نتیجه انتقالانسان به انسان و روابط اجتماعی است.

 

3. روش انتقال اولیه ویروس کووید-19 از طریق قطرات تنفسی سرفه و عطسه و روش انتقال ثانویه از طریق تماس با سطوح و اشیاء آلوده، تماس دست آلوده با دهان، بینی و چشم است.

 

4. در 203 کشور جهان، بیش از730 هزار نفر مبتلا به بیماری کووید-19 شناخته شده اند و بیش از 34 هزار نفر آنها در اثر این ابتلا به بیماری جان خود را از دست داده اند.

 

5. شواهد محدودی مبنی بر اینکه حیوانات خانگی و همراه مانند سگ و گربه، می توانند به ویروس کووید -19 یا SARS-Cov-2 آلوده شوند، وجود دارد.

 

6. هیچ شواهدی مبنیبر این که حیوان خانگی و همراه (سگ ها یا گربه ها) می تواند منبع عفونت حیوانات دیگر یا انسان ها برای کووید-19 باشد، وجود ندارد.

 

7. هیچ شواهدی وجود ندارد که نشان دهد حیوانات خانگی آلوده شده توسط انسان مبتلا به کووید-19 در شیوع و انتشار این بیماری به دیگران نقش دارند.

 

8. هیچ شواهدی مبنیبر این که حیوان خانگی (سگ ها یا گربه ها) می توانند به بیماری کووید-19 در اثر تماس با سایر انسان ها یا حیوانات خانگی مبتلا یا آلوده به ویروس کووید-19 مبتلا شوند، وجود ندارد.

 

9. حیوانات خانگی از جمله سگ و گربه به شکل مکانیکی می‌توانند ناقل ویروس کووید-19 باشند.

 

10. تاکنون هیچ موردی از انتقال ویروس کووید-19 از طریق فرآورده های با منشاء دامی به صورت مستقیم به انسان گزارش نشده است.

 

11. مطالعات برای درک بهتر استعداد ابتلای گونه های مختلف جانوری به ویروس کووید-19 و ارزیابی پویایی عفونت در گونه های حیوانی حساس در حال انجام است.

 

12. بنابراین، درحال حاضر، هیچ توجیهی در مورد اقدامات علیه حیوانات خانگی و همراه وجود ندارد ناشی از ترس ابتلا به این بیماری ازطریق حیوانات وجود ندارد که می تواند رفاه آنها را به خطر بیاندازد.

 

13. گزارش های شناسایی ویروس کووید-19 در سگ و گربه کاملاً شگفت آور و قابل تامل است. اما این بدان معنا نیست که اوضاع در حال تغییر هستند یا این که ما خطر بیشتری نسبت به دیروز داریم. این فقط بر اهمیت توجه به اقدامات اساسی بهداشتی و  کنترل عفونت در هنگامی تماس های نزدیک با حیوانات تأکید دارد.

 

14. آگاهی ها، اطلاعات و دانش و یافته های ما درباره وضعیت ویروس و بیماری کووید-19 در انسان و سایر حیوانات به سرعت در حال تغییر است، بنابراین، لازم است اطلاعات در دسترس به روزرسانی شوند.

 

15. برای مبارزه با بیماری کووید-19 در حال حاضر واکسن و دارو اختصاصی در دسترس نیست، بنابراین، اتخاذ روش های اصولی پیشگیری و کنترل بیماری در اولویت ارتباط بین جمعیت های انسانی و حیوانی می باشد.

 

ساختار شماتیک ویروس کرونا

 

کووید- 19 (COVID-19)

 

کروناویروس ها (Coronaviruses/CoV)، ازخانواده كروناویریده «Coronaviridae »ویروس های دارای ریبونوکلئیک اسید (RNA ) تک رشته ای و پوشینه‌دار در اندازه 80 تا 220 نانومتر و اغلب کروی شکل هستند. آنها در زیر خانواده کروناویرینه «Coronavirinae» بر پایه ویژگی‌های ژنتیکی و سرولوژیکی به چهار جنس آلفا، بتا، گاما و دلتا كروناویروس تقسیم می‌شوند. نام این ویروس ها که از واژه کرونا (Corona) به معنای تاج  (crown) گرفته شده است اشاره به ساختار تاجی شکل پروتئین های آن دارد که اطراف غشای لیپیدی ویروس را فرا گرفته است.

 

درخت طبقه بندی خانواده کروناویریده

 

زیرخانواده کروناویرینه شامل تعدادی از ویروس های بیماری زا در پستانداران و پرندگان است که تعدادی از بیماری‌ها از جمله پنومونی، آنتریت، هپاتیت، آنسفالومیلیت، نفریت و دیگر اختلالات را ایجاد می‌کند. عفونت‌های کروناویروسی و شبه کروناویروسی در خوک، گاو، اسب، شتر، گربه، سگ، جوندگان، پرندگان، خفاش‌ها، خرگوش، راسو، سمور و گونه‌هایی از حیات وحش توصیف شده است، هر چند بسیاری از عفونت‌های کروناویروسی به صورت تحت بالینی هستند.

 

درخت فیلوژنیک 50 کروناویروس با توجه به توالی نوکلئوتیدی

 

ویروس های آلفا و بتا-کورناویروس ها معمولاً پستانداران را آلوده می کنند، در حالی که ویروس های گاما و دلتا کروناویروس ها معمولاً پرندگان و ماهی ها را آلوده می کنند. کرونا ویروس سگ سانان، که می تواند باعث اسهال خفیف و کروناویروس گربه سانان می تواند باعث پریتونیت عفونی گربه (FIP) شود، هر دو آلفا-کروناویروس هستند. این کروناویروس ها با طغیان کروناویروس جدید-2019 ارتباطی ندارد.

 

عفونت های کروناویروسی در طیف وسیعی از گونه‌های پستانداران و پرندگان و انسان رایج هستند. از نظر اندازه، این خانواده ویروسی جزو ویروس‌های نسبتاً بزرگ است. هرچند برخی از سویه های کروناویروس ها زئونوز هستند، بدین معنی که می توانند بین حیوانات و انسان منتقل شوند اما بسیاری از سویه های این ویروس ها ویژگی زئونوز بودن را ندارند. اعتقاد بر این است که مهره‌داران خونگرم پروازکننده، میزبان‌های نهایی برای استخر ژنی کروناویروس هستند و کرونا ویروس‌های آلفا و بتا با خاستگاه خفاش و کروناویروس های گاما و دلتا دارای خاستگاه پرندگان می‌باشند.

 

خفاش ها دستکم میزبان 30 گونه (بیش ترین تعداد) کرونا ویروسهستند.مراقبت در خصوص انتقال بین گونه ای باید بطور اختصاصی در اطراف بازارهای حیوانات،مزارع پرورش، کشتارگاه ها و قصابی ها انجام شود، زیرا حفاظت از این مکان ها، یکی از راه های حفاظت انسان از بیماری های زئونوز جدید است.معمولا،نحوه جابجایی ویروس ها از یک گونه به گونه دیگر، گاه با تأثیرات ویرانگر بر روی انسان، درک و مشخص می شود.

نمودار میزان نسبی شناسایی کروناویروس ها در خفاش از دو زیر جنس آلفا و بتا کروناویروس از سال 2008 تا 2017 در هنگ کنگ (محل کشف نخستین کرونا ویروس شبه سارس در خفاش نعل اسبی) را نشان می دهد.

 

در دسامبر 2019، موارد انسانی مبتلا به پنومونی با عامل ناشناخته در شهر ووهان (Wuhan) استانهوبی (Hubei) در چین گزارش شد. درنهایت سویه جدیدی از کروناویروس ها توسط دانشمندان چینی به عنوان عامل مسبب این بیماری معرفی گردید. در ژانویه 2020، سازمان جهانی بهداشت (WHO) به طور موقت ویروس جدید را به عنوان کروناویروس جدید 2019 (2019-nCoV) نامگذاری کرد. در نهایت در 11 فوریه این کروناویروس جدید توسط کمیته بین المللی طبقه بندی ویروس ها (ICTV ) به عنوان 2-SARS-CoV  معرفی شده است. اسم علمی این ویروس همچنین به ویروس کووید- 19 یا ویروس مسئول کووید-19 و بیماری ناشی از این ویروس بیماری کروناویروس 2019 (Coronavirus Disease-2019) به طور خلاصه کووید-19 (COVID-19) نامگذاری شده است که یک بیماری نوپدید و جدید است.

 

از نظر طبقه بندی ویروس کووید- 19، به زیر جنس ساربکوویروس (نام جدید گروه B) که متعلق به بتاکروناویروس ها است که از نظر توالی ژنومی 79 درصد به ویروس سارس و 50 درصد به ویروس مرس شباهت دارد. تا قبل از ظهور SARS-Cov-2، ، فقط شش کروناویروس شناخته شده وجود داشت که قادر به آلوده کردن انسان و ایجاد بیماری تنفسی بودند، از جمله سارس، سندرم حاد تنفسی حاد کروناویروسیSARS-CoV (شناسایی شده در سال های 2002/2003) و مرس، سندرم تنفسی خاورمیانه کروناویروسی MERS-CoV (شناسایی شده در سال 2012). ویروس SARS-Cov-2 از نظر ژنتیکی بیشتر با SARS-CoVتاMERS-CoV ارتباط دارد، اما هر دو بتا کروناویروس هستند که منشاء آنها خفاش ها هستند. در حالی که مشخص نیست که آیا کووید-19 همانند سارس و مرس رفتار خواهد کرد، بر اساس اطلاعات موجود درباره این دو ویروس می توان توصیه های مربوط به کووید-19 را ارائه کرد. میزان تلفات کووید-19 نسبت به  سارس (10 درصد) و مرس (35 درصد) کمتر (2 تا 3 درصد) پیش بینی شده است اما سرعت انتشار و گسترش کووید-19 بیشتر از سارس و مرس می باشد.

 

بیماری کووید-19 در انسان

 

در انسان، کروناویروس ها می توانند موجب ایجاد بیماری های با شدت مختلف از سرماخوردگی خفیف تا بیماری های تنفسی با حدت بالا مانند سندرم شدید حاد تنفسی یا سارس (Severe Acute Respiratory Syndrome/ SARS) و نشانگان تنفسی خاورمیانه یا مرس (Middle East Respiratory Syndrome /MERS) شوند. کروناویروس عامل مسبب سارس از نوعی پستاندار گوشتخوار به نام (civets) به انسان و کروناویروس عامل بیماری مرس از شترهای تک کوهانه (dromedary camels) به انسان منتقل شده است.

 

بیماری کروناویروس جدید (کووید-19) یک بیماری عفونی است که توسط یک کروناویروس جدید و نوپدید، به تازگی کشف شده ایجاد می شود. ویروس کووید-19 افراد مختلف را به روش های مختلفی تحت تأثیر قرار می دهد. کووید-19 یک بیماری تنفسی است و بیشتر افراد آلوده به ویروس کووید-19، علائم بیماری تنفسی خفیف تا متوسط ​​را تجربه می کنند و بدون نیاز به درمان خاص بهبود می یابند. افرادی که شرایط پزشکی زمینه ای مانند بیماری های قلبی عروقی، دیابت، بیماری مزمن تنفسی و سرطان دارند و افراد مسن بالای 60 سال نیز به احتمال زیاد در معرض خطر ابتلا به شکل جدی یا شدید بیماری و مرگ قرار دارند.

 

علائم شایع بیماری کووید-19 شامل تب، خستگی و سرفه خشک و سایر علائم تنگی نفس، بدن درد و گلو درد و کمتر اسهال، حالت تهوع یا آبریزش بینی می شود.

 

افرادی که علائم خفیفی دارند و یا سالم هستند برای دریافت مشاوره در مورد آزمایش و ارجاع به پزشک معالج باید سامانه برخط اطلاع رسانی بیماری کووید-19 تماس بگیرند. مبتلایان به تب، سرفه یا مشکل تنفسی باید با پزشک معالج خود تماس گرفته و یا به مراکز مراقبت پزشکی خاص این بیماری مراجعه نمایند. تا این تاریخ، هیچ واکسن یا درمان خاصی برای کووید-19 وجود ندارد. با این حال، بسیاری از کارآزمایی بالینی در حال انجام است که واکسن ها و روش های درمانی بالقوه را ارزیابی نمایند.

 

آیا حیوانات مسئول کووید-19 در انسان هستند؟

 

روش غالب انتقال کووید-19 از انسان به انسان است. شواهد موجود نشان می دهد که ویروس کووید-19 از یک منبع حیوانی پدید آمده است. تحقیقات برای یافتن این منبع (از جمله گونه های درگیر) و تعیین نقش احتمالی مخزن حیوانات در این بیماری در حال انجام است. با این حال، تا به امروز، شواهد علمی کافی برای شناسایی منبع یا توضیح مسیر اصلی انتقال از یک منبع حیوانی به انسان وجود ندارد.

 

داده های توالی ژنتیکی نشان می دهد که ویروس کووید-19 خویشاوند نزدیک سایر کروناویروس ها است که در جمعیت خفاش نعل اسبی (Rhinolophus bat) درحال گردش است. این احتمال وجود دارد که در انتقال به انسان یک میزبان واسط درگیر باشد.

 

اولویت های تحقیق درباره منشأ حیوانی آن توسط گروه مشاوره غیر رسمی OIE در مورد کووید-19 مورد بحث و بررسی قرار گرفت و در انجمن جهانی تحقیقات و نوآوریWHO (11 تا 12 فوریه 2020) توسط رئیس کارگروه حیات وحش OIE ارائه شد.

 

آیا انسان می تواند ویروس کووید-19 را به حیوانات منتقل نماید؟

 

اکنون که شیوع عفونت های ویروس کووید-19 به طور گسترده در جمعیت انسانی توسط تماس فرد به فرد توزیع شده است، احتمال آلودگی برخی حیوانات از طریق تماس نزدیک با افراد آلوده وجود دارد. تا به امروز، دو سگ و یک گربه به دنبال تماس نزدیک با انسان های آلوده، آزمایش ویروس کووید-19 آنها مثبت بوده است. بنابراین، از آنجا که ویروس کووید- 19 عمدتاً از طریق قطرات تنفسی تولید شده هنگام صحبت، عطسه و سرفه کردن فرد آلوده منتقل می شود. برای محافظت از خود و دیگران و حیوانات خانگی اصول بهداشت فردی و تنفسی را باید رعایت نمائید.

 

آیا حیوانات خانگی می توانند به کووید- 19 مبتلا شوند؟

 

سگ ها و گربه ها می توانند به انواع خاصی از کروناویروسی ها مانند کروناویروس روده ای سگ (Canine enteric coronavirus)، عامل بیماری روده ای بسیار واگیر دار و کروناویروس تنفسی سگ (Canine respiratory coronavirus)، عامل بیماری تنفسی،و کروناویروس گربه (Feline coronavirus)، عامل بیماری روده ای و پریتونیت عفونی مبتلا شوند اما اعتقاد بر این است که این کروناویروس جدید ، به نام کووید- 19 ، تهدیدی برای سلامتی سگها و گربه ها نیست.

 

در حال حاضر پاسخ روشنی به احتمال ابتلا حیوانات خانگی به بیماری کووید-19وجود ندارد. زیرا هیچ مدرکی مبنی بر بیماری حیوانات خانگی در دسترس نیست. کارشناسان بیماری های عفونی و همچنینCDC ، OIE و WHO اعلام کردند که هیچ شواهدی مبنی بر این که سگ یا گربه های خانگی می تواند منبع عفونت SARS-CoV-2، و انتشار کووید- 19 به افراد باشد و یا به بیماری مشاب